Hümanist düşünce'de kendini gerçekleştirme (Kendini gerçekleştirmenin felsefi temelleri)
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İnönü Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat (Dr), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BUKET KAYIŞLI
Danışman: Mehmet Önal
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Gerek felsefe tarihinden gerekse tasavvufi düşünceden hareketle bu çalışmada hümanist düşünürlerden yola çıkılarak kendini gerçekleştirme kavramının felsefi temelleri araştırılmıştır. Çünkü hümanizm, insanın değerini, potansiyelini ve insan odaklı bir perspektifi vurgular. Bu felsefi akım, Rönesans döneminde ortaya çıkmış olup, insan merkezli düşünce ve değerlere odaklanmaktadır. Hümanizmde, insanın kendini gerçekleştirmesi, en yüksek potansiyeline ulaşması ve içsel olarak gelişmesi önemli bir hedef olarak kabul edilir. Bireyin özgürlüğü, bağımsız düşünme yetisi ve kendi değerlerini oluşturma çabası genel olarak felsefenin ve özel olarak da hümanist felsefenin temel unsurları arasındadır. İnsanın kendini gerçekleştirme süreci onun var olduğu andan itibaren, kendini keşfetme, potansiyelini açığa çıkarma ve içsel tatmini elde etmesine kadar süren bir serüvendir. Bu serüven, bireyin içsel arayışıyla şekillenen anlam ve amaç bulma çabasıyla da ilişkilidir. Bu, bireyin kendini gerçekleştirme kişisel güçlüklerle başa çıkması, kendine güven sağlaması gibi olumlu özellikler kazanmasını mümkün kılmaktadır. Kendini gerçekleştirme felsefi bir konu olarak, insanın kendini anlama, tanıma, ifade etme ve anlamlı bir yaşam sürme amacıyla ilgilenir ki bu husus daha çok bir hayat felsefesi kurma çabası şeklinde literatürde yer bulur. Bu yönüyle o bir açıdan ahlak ve eğitim felsefesine de zemin oluşturur. Buna bağlı olarak, felsefe aynı zamanda ahlaki sorunlarla başa çıkma, anlamlı ilişkiler kurma, birey olarak insanın kendi yaşamını ve dünyayı anlama çabasını şekillendirme gibi alanlarda da rehberlik etmektedir diyebiliriz. Özetle felsefenin kendini gerçekleştirme sürecine katkısı, bireye düşünme ve sorgulama becerileri kazandırması, kendi düşüncelerini ve değerlerini anlaması için rehberlik etmesi, yaşamın anlamı ve amaçları üzerine derinlemesine düşünmeye teşvik etmesi gibi unsurları içerir. Kendini gerçekleştirme fikri, farklı felsefi okullar ve düşünürler tarafından farklı kavramlarla ele alınmıştır. Örneğin, Antik Yunan felsefesinde, Stoacılar ve Epikürcüler tarafından, kendini gerçekleştirme kişisel erdemler ve içsel huzur kavramları altında, Yeniçağ sonrası ortaya çıkan, hümanist ve varoluşçu filozoflarda ise kendini gerçekleştirme daha çok insanın doğasını, özünü, bilincini, özgürlüğünü, iradesini konu alan kavramlar bağlamında ele alınmıştır. Hümanist düşünürler, insanın içsel yeteneklerini ve yaratıcılığını geliştirmesini teşvik eder. Bu cümleden olmak üzere, insanın duygusal, entelektüel ve spiritüel boyutlarını kucaklarlar ve bu alanlarda bireye kendini ifade etme ve potansiyellerini fark edip geliştirme fırsatları sunar. Buna ek olarak, bireyin özgürlüğünü, seçimlerini ve sorumluluklarını vurgular, insanın kendi değerlerine uygun yaşamasını teşvik eder, kişisel tatmin, anlam arayışı ve mutluluğun da kendini gerçekleştirme sürecinde önemli bir rol oynadığını ısrarla ortaya koymaya çalışırlar. İslam düşünce geleneğinde ortaya çıkan bir mistik ve içsel keşif yolu olan tasavvuf felsefesi, yaratıcı ile birlikte olma, ilahi aşkı yaşama ve insanın gerçek özünü keşfetme amacını taşır. Bu bağlamda, tasavvuf felsefesinde de kendini gerçekleştirme kavramı önemli bir yer tutar. İnsanın kendini gerçekleştirmesi, genele olarak Allah'ın hakikatine ulaşması ve onunla birleşmesi olarak anlaşılır. Tasavvufi düşünceye göre, insanın içsel doğası (nefs) ve ruhu, Allah'ın varlığına dönük bir arzuya sahiptir. Bu nedenle, bireyin kendini gerçekleştirmesi, içsel potansiyellerini keşfetmesi ve Allah'ın varlığını tecrübe etmesiyle gerçekleşir. Tasavvuf yolunda, nefsi aşma, ahlaki gelişim, zikir (Allah'ı anma), meditasyon, manevi rehberlik ve marifet (tanıklık) gibi uygulamalar önemlidir. Bu uygulamalar, bireyin içsel zenginliği keşfetmesine ve Allah'a yaklaşmasına yardımcı olur. Birey, nefsi arzularını ve dünyevi bağları aşarak, Allah'ın varlığını ve ilahi gerçekliği içselleştirir. Bütün bu genel bilgilerden hareketle, bu çalışmada, günümüzde psikoloji literatürüne giren "kendini gerçekleştirme" kavramının aslında felsefeden bağımsız olmadığı, kökenlerinin ve içeriğini dolduran birçok verinin felsefi dayanağının olduğu gösterilmeye çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Kendini gerçekleştirme, hümanizm, hümanist felsefe, varoluşçu düşünce, tasavvuf, tasavvuf felsefesi