Avrupa Birliği'nin "bölgesel kalkınma politikaları" (Bölge kalkınma ajansları uygulaması ve Türkiye)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İnönü Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi (Yl), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2012
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FERDA KOÇ
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): YUSUF KARAKILÇIK
Özet:1980'lerden sonra kamu yönetimi anlayışında ve uygulama alanında önemli değişimler yaşanmaktadır. Kamu yönetimindeki bu değişimleri tetikleyen nedenlerin başında ?küreselleşme? politikaları ve ?neoliberal uygulamalar'' gelmektedir. Bu çerçevede küreselleşme politikaları ve neoliberal uygulamalar dikkat çekmiş, ?kalkınma? ve ?bölgesel kalkınma? gibi kavramlar ön plana çıkmış; kalkınma kuram ve uygulamaları önemli çalışma alanlarına dönüşmüştür.Rekabet, girişimcilik, yenilik ve bilginin ülkelerin uluslar arası arenada konumunu belirlediği günümüz dünyasında yeni kalkınma politikaları ve bu politikaların temelini teşkil edecek yeni bölgesel kalkınma teorileri oluşturma çabaları artmıştır. Bu kapsamda yeni bölgesel kalkınma teorilerinin genel çerçevede tanımlanması yeni bölgecilik paradigmasıyla olmaktadır.Yeni bölgecilik, bölgesel dengesizlikleri gidermede başarısız olan tavandan tabana, emredici ve devlet güdümlü politikaya tepki olarak gelişmiştir. Yani kalkınmada merkeziyetçi yapı yerine halktan başlayan, halkın kalkınmada söz sahibi olduğu piyasa aktörleri ve sivil toplum örgütlerinin karşılıklı etkileşim içinde olduğu yönetişim anlayışı benimsenmiştir. Bu çerçevede 1990 sonrası dönemde kalkınmaya ulusal pencereden bakan ve bir bölgenin kalkınmasının sorumluluğunu üstlenen merkezi devletin yerini, yönetişim anlayışı çerçevesinde yerel ve bölgesel otoritelerin, özel sektörün ve sivil toplum kuruluşlarının (STK) katılımıyla oluşan bölge kalkınma ajansları (BKA) almaya başlamıştır. Tüm dünyada yaşanan bu değişim sürecine bağlı olarak bölgesel kalkınma politikaları tekrar en önemli çalışma sahalarından biri olmuştur.Avrupa Birliği'nin bölgesel kalkınma politikası 1957 Roma Antlaşması'ndan itibaren oluşmaya başlamış, özellikle 1987 Tek Avrupa Senedi ile daha etkili hâle gelmiştir. AB'nin bölgesel kalkınma politikası, Birliğin ekonomik ve sosyal alanda uyumlu bir biçimde gelişme ve bütünleşmesini sağlamak, bölgelerarası gelir dağılımı farklılıklarından doğan istihdam ve gelişme sorunlarıyla mücadele etmek amacıyla oluşturulmuştur. Bu doğrultuda AB çeşitli dönemlerde farklı bölgesel politika uygulamalarına gitmiş ve değişik fonlarla bu politikaları finanse etmiştir. Ayrıca bölgesel sorunları bertaraf etmek amacıyla AB ülkeleri 1950'lerden itibaren BKA'ları kurmaya başlamıştır.Türkiye'de Kalkınma Ajansı kavramına yönelik ilk çalışmalar 1990'lı yıllarda başlamıştır. Bu sürecin Türkiye'de başlatılmasındaki amaç, yurtiçinde beklenen yerelliklerin kendi içsel kalkınma dinamiklerinin yanı sıra Avrupa Birliği'ne katılım sürecini hızlandırmaktır. Türkiye'de Kalkınma Ajansları'nın kurulmasında diğer önemli sebepten biri de Avrupa Birliği'ne üyelik sürecidir. Birlik, küreselleşme ve yapısal uyum politikaları ile ilgili araç ve değişimler çerçevesinde, üye olacak ve aday olacak ülkelerde bölgesel planlamanın yeni bir anlayışla ele alınarak Bölge Kalkınma Ajansları'nın kurulmasını istemiştir. Bu çerçevede Türkiye, Kalkınma Ajansları'nı ciddi anlamda ilk kez aday üyeliğinin tescil edildiği 1999 Helsinki Zirvesi sonrasında ele almıştır. Bu doğrultuda öncelikle Topluluk kurallarına uygun olarak kısa vadede istatistiksel bölge olarak bilinen NUTS sistemi 22 Eylül 2002 tarihli Bakanlar Kurulu kararı ile kabul edilmiştir. Daha sonra Kalkınma Ajanslarının Kuruluşu, Koordinasyonu ve Görevleri Hakkında Kanun gündeme gelmiş ve Kanun 25 Ocak 2006 tarihinde kabul edilerek, 08 Şubat 2006 tarihinde resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiştir.AB ve Türkiye'deki bölge kalkınma ajansları karşılaştırmalı olarak incelendiği zaman bunlar arasında önemli farklılıklar olduğu görülmektedir. Bu farklılıklar BKA'ların kuruluş yılları, sayısı, yasal statüsü, amaçları ve faaliyetleri, personel yapıları ve finans kaynaklarıyla ilgilidir.