SÜRDÜRÜLEBİLİR KENTSEL SU YÖNETİMİ İÇİN ÇOKLU ÖLÇÜTLÜ KARAR VERME YÖNTEMLERİ İLE ALTERNATİF SU KAYNAKLARININ BELİRLENMESİ VE ÖNCELİKLENDİRİLMESİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İnönü Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MELİKE DEMİRCİ DOĞAN
Danışman: Mahmut Fırat
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Günümüzde giderek değişen iklim, küresel ısınma, artan nüfus ve kentleşme ile birlikte su talebine olan ihtiyaç artmaktadır. Bunların yanı sıra su kaynaklarının aşırı ve bilinçsiz tüketimi, su kaynaklarında artan kirlilik oranları da suyun sürdürülebilirliğini tehdit etmektedir. Su yönetiminin yalnızca miktar açısından değil kalite ve ekosistem dengesi açısından da planlanması oldukça önemlidir. Bu nedenle, sürdürülebilir kentsel su yönetimi için su tüm risklerin dikkate alınması ve buna göre su kaynaklarının planlanması gerekir. Bu kapsamda, alternatif su kaynaklarının belirlenmesi ve önceliklendirilmesi büyük önem arz etmektedir. Bu çalışmada sürdürülebilir kentsel su yönetimi için su kaynağı alternatiflerinin çoklu ölçütlü karar verme yöntemleri ile değerlendirilmesi ve önceliklendirilmesi amaçlanmaktadır. Bunun için Malatya ili merkez su temin ve dağıtım sistemi uygulama alanı olarak seçilmiştir. Çalışmada toplam 22 adet su kaynağı alternatifi ve 14 adet değerlendirme kriteri tanımlanmıştır. Çalışmanın ilk aşamasında kriterlerin ağırlıkları En İyi En Kötü (BWM) ve ENTROPI yöntemleri ile ayrı ayrı belirlenmiştir. Elde edilen ağırlıklar esas alınarak alternatiflerin öncelik sıralamasının ortaya konulması ise çok kriterli karar verme yöntemlerinden olan (ÇKKV) VIKOR ve MOORA yöntemleri kullanılmıştır. Entropi Yöntemiyle elde edilen sonuçlara göre, 0.248 eşit ağırlık değerleriyle Kaynağın Debisi, Mevcut İhtiyaç Debisini Karşılama Oranı ve Gelecekte İhtiyaç Debisini Karşılama Oranı kriterleri en önemli kriterler olarak belirlenmiştir. BWM Yöntemiyle elde edilen sonuçlara göre, 0.1379 ağırlık katsayısıyla Kaynağın Debisi en önemli kriter olarak tanımlanmıştır. Ayrıca, 0.1242 değeriyle Gelecekte İhtiyaç Debisini Karşılama Oranı ve ikinci sırada ve 0.0973 değeriyle Kaynak Sürekliliği üçüncü sırada yer almaktadır. Entropi yönteminde elde edilen en önemli kriterler ile BWM Yöntemiyle elde edilen sonuçlar büyük ölçüde benzerdir. Elde edilen sonuçlarda kaynağın debisi, mevcut ve gelecekteki ihtiyaç debisini karşılama oranları ve ilk yatırım maliyeti kriterlerinin etkisi en yüksek kriterlerden olduğu ortaya çıkmıştır. Entropi tabanlı VIKOR Yöntemi ile yapılan analizde öncelikli su kaynağı alternatifinin, Karakaya Barajı'nı besleyen Fırat Kolu olduğu belirlenmiştir. Diğer taraftan, en kötü performans gösteren alternatif ise Şiro Çayı üzerinde Şilan Barajıdır. Entropi tabanlı MOORA Yöntemi sonuçlarını ifade edecek olursak, öncelikli alternatifin yine Karakaya Barajı'nı besleyen Fırat Kolu olduğu, en son sırada yer alan alternatif ise Şiro Çayı üzerinde Şilan Barajıdır. En iyi ve en kötü alternatif arasında kalan alternatiflerinde her iki yöntemde de benzer şekilde sıralamaya sahip olması da oldukça önemlidir. BWM tabanlı VIKOR ve BWM tabanlı MOORA analizinde, öncelikli su kaynağı alternatifinin yine Karakaya Barajı'nı besleyen Fırat Kolu olduğu tespit edilmiştir. BWM tabanlı VIKOR ve MOORA analizinde en son sırada yer alan alternatif ise yine Şiro Çayı üzerinde Şilan Barajıdır. Karakaya Barajı'nı besleyen Fırat Kolu alternatifinin debisi 900 m3/s ve kaynak olarak sürekliliğe sahip bir kaynaktır. Dolayısıyla bu yirmi dört kriter içerisinde en iyi performansı sergileyerek ilk sırada yerini almıştır. Yine bu kaynak üzerinde baraj bulunması sebebiyle ekstra biriktirme yapısı ihtiyacının bulunmaması önemli bir avantaj sağlamaktadır. Bu çalışma su yönetiminde kapsamlı bir şekilde stratejik karar alma sürecini desteklemektedir. Ayrıca gelecekteki çalışmalar için sürdürülebilirlik odaklı analizlerin geliştirilmesine zemin hazırlamaktadır.