İmmün trombositopenik purpura hastalarının plazma metabolomik profillerinin Q-TOF LC/MS ile incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İnönü Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Tıbbi Biyokimya (Dr), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EMİNE KOÇ
Danışman: MUSTAFA ÇELEBİER, CUMA MERTOĞLU
Özet:Amaç: İTP, trombositlere karşı gelişen otoantikorlar sonucu dolaşımdaki trombosit sayısının azalmasıyla karakterize otoimmün bir hastalıktır. Bu çalışma ile İTP tanısı alan hastalar ile sağlıklı kontrollerin metabolomik ve lipidomik profillerini karşılaştırarak İTP'nin fizyopatolojisinin aydınlatılması amaçlanmıştır. Materyal ve metot: Çalışmaya 22–65 yaş arası 39 İTP hastası ve 41 sağlıklı kontrol dahil edildi. İTP hastaları ve kontrollerden elde edilen plazma örnekleri, metanol ile protein çöktürme yöntemi kullanılarak ekstrakte edildi. Ekstraktlar, Q-TOF-LC/MS cihazı ile metabolomik ve lipidomik analizleri gerçekleştirildi. Gruplar arası farklılıklar PCA, PLS-DA, volkan grafikleri ve VIP skor analizleri ile belirlendi. Metabolit tanımlaması referans standart kütüphane ve tahmini adlandırma yöntemleri ile yapıldı. Ayrıca İTP hastalarının metabolik profili tedavi alan ve almayan hastalar ile ek hastalığı bulunan ve bulunmayan alt gruplar arasında da karşılaştırıldı. Bulgular: İTP ve kontrol grubu arasında anlamlı değişen toplam 58 metabolit belirlendi. En belirgin değişim gösteren metabolitler; prostaglandin H2 (VIP=3.09), testosteron (VIP=3.04), protoporfirinojen IX (VIP=2.99), 11-dehidrokortikosteron (VIP=2.87), asimetrik dimetilarginin (VIP=2.79) 4-hidroksiretinoik asit (VIP=2.63), prostaglandin A2 (VIP=2.35), progesteron (VIP=2.27), N1,N12-Diasetilspermin, (VIP=2.27), prostaglandin E3 (VIP=2.17), kortizol (VIP=2.17), dolikil b-D-glukozil fosfat (VIP=2.12), N1-Asetilspermin (VIP=2.11), fenilalanin (VIP=2.09), lökotrien A4 (VIP=2.08) kontrollere göre İTP grubunda artarken, dehidroepiandrosteron sülfat (VIP=2.94), 2-Oksovalerik asit (VIP=2.82), oksalosüksinik asit (VIP=2.62), 13-OksoODE (VIP=2.06,) İTP grubunda azaldığı belirlendi. Yolak analizleri sonucunda androstenedion metabolizması, androjen ve östrojen metabolizması, biyotin metabolizması ve steroidogenez yolaklarının değiştiği bulundu. Sonuç: İTP ve sağlıklı kontrollerin metabolomik profillerinin birbirinden farklı olduğu saptanmıştır. Fenilalanin, glutamin, 2-oksovalerik asit ve dokozahekzaenoik asitin İTP'nin patofizyolojisinde rolü olabilir ve mevcut bulgular gelecekte yapılacak hedefli metabolomik çalışmalar için temel alınabilir.