Yapay zekâ, mesleklerin değişimi ve işsizlik

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İnönü Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji (Dr), Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SONGÜL KARABULUT

Danışman: Mustafa Solmaz

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, insanlık tarihinin teknolojik dönüşüm sürecinden yola çıkarak, yapay zekâ teknolojilerinin iş gücü piyasası üzerindeki etkilerini ekonomik ve sosyolojik boyutlarıyla ele alan kapsamlı bir akademik araştırmadır. Çalışmanın temel odak noktası, yapay zekânın iş gücü üzerindeki etkileridir. Özellikle tarım, imalat ve hizmet sektörlerindeki dönüşüm ayrıntılı biçimde incelenmekte; yapay zekânın verimliliği artırırken düşük vasıflı iş gücünde işsizlik, beceri uyumsuzluğu ve fırsat eşitsizliği yarattığı gösterilmektedir. Aynı zamanda yüksek bilişsel beceri gerektiren yeni mesleklerin ortaya çıkmasıyla iş gücü yapısının nasıl değiştiği ve bu değişimin toplumsal eşitsizlikleri nasıl derinleştirdiği değerlendirilmektedir. Çalışma, yalnızca teknolojik ilerlemeleri değil, bu ilerlemelerin bireyler, sektörler ve toplum üzerindeki çok katmanlı etkilerini sosyolojik bir çerçevede ele almaktadır. Yapay zekânın sunduğu fırsatların yanı sıra eğitimden sosyal politikaya kadar çeşitli alanlarda dönüşüm ihtiyacını gündeme getirerek, yeniden eğitim, beceri kazandırma, robot vergisi gibi çözüm önerileri sunmaktadır. Nitel yöntemle hazırlanan bu araştırma, doküman incelemesi yoluyla desteklenmekte, ampirik saha çalışması içermemektedir. Yapay zekâ teknolojilerinin teknik yönlerinden ziyade, yol açtığı sosyo-ekonomik dönüşümler odak noktasıdır. Özellikle üretimin otomasyonu, insan emeği ihtiyacının azalması, yeni iş tanımları ve yeniden yapılandırılan iş süreçleri kapsamlı biçimde ele alınmaktadır. Anahtar Kelimeler: Yapay Zekâ, Otomasyon, İstihdam, Sektörel Etkiler, İşsizlik, Eşitsizlik