Farabi ve İbn Haldun'da ilimler tasnifi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İnönü Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Felsefe, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MUHAMMED ZÜBEYR KARAOĞLAN

Danışman: Mehmet Türkan

Özet:

Farabi ve İbn Haldun İslam düşünce tarihinde önemli bir yere sahiptir. Her iki düşünür de kendi dönemlerinin sosyal, kültürel ve felsefi koşullarından etkilenerek bilimleri farklı perspektiflerden tasnif etmişlerdir. Farabi, ilimleri yöntem ve işlevsellik temelinde mantık, dil, matematik, tabiat ve ilahiyat ile medeni ilimler olmak üzere beş kategoride gruplandırmıştır. İbn Haldun ise tüm bilimleri akli ve geleneksel bilimler olmak üzere iki ana başlık altında incelemiştir. Farabi ilimler arasındaki ilişkiye yatay bir düzende yaklaşırken, İbn Haldun ilimleri önemlerine göre düzenleyerek bir hiyerarşi oluşturmuştur. Ayrıca düşünürlerin epistemolojik olarak farklılaştıkları, bilginin üretimi ve uygulanmasına ilişkin sınıflandırmalarının önemli bir ayırt edici unsur olduğu görülmektedir. Farabi'nin geliştirdiği görüşler Aristoteles'in mantığın bilimdeki merkezi rolüne kendi özgün yorumlarını ekleyerek siyaseti ayrı bir disiplin olarak tanımlamıştır. İbn Haldun, Farabi'nin tasnifini eleştirmiş ve sonuçta fıkıh, kelam ve siyaset gibi alanların belirgin bir şekilde ayrıldığı bir tasnif ortaya çıkmıştır. Bu durum düşünürler arasında dikkate değer bir farklılık yaratmıştır. Bu sınıflandırmaların günümüz ilim anlayışı üzerindeki etkisi, mevcut tartışmanın kavramsal değerine işaret etmektedir. Ancak Farabi'nin kelam, İbn Haldun'un ise fıkıh ilmine dair eserlerinde yeterince bilgi vermemiş olması içeriği zenginleştirilmesindeki sınırlılık olarak karşımıza çıkmaktadır. Anahtar Kelimeler: Farabi, İbn-i Haldun, ilim, ilimler tasnifi