Şerif Mardin'in Sosyolojik Görüşleri

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İnönü Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Sosyoloji, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Kenan Tazefidan

Danışman: Hacı Bayram Kaçmazoğlu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, Türkiye'nin siyasal ve toplumsal yapısı ile düşünce tarihine ilişkin araştırmalarıyla tanınan Şerif Mardin'in sosyolojik görüşlerini bir bütün olarak ortaya koymayı amaçlamaktadır. Türk sosyoloji geleneğinde bağlama öncelik veren bir tutumla, Türk modernleşme sürecinin hasıraltı edilmiş sorunlarını ele alan Mardin, çalışmalarında kullandığı sosyolojik yaklaşımlar ve yöneldiği muhteva unsurlarıyla dikkat çekmiştir. Sosyal bilimlerde önemli bir yere sahip olan Mardin, Türk modernleşmesini, Batı merkezli epistemolojik yaklaşımlar ile yerel özgün dinamikleri birleştirerek ele almış, çalışmalarını tarihi derinlik ve bütünlük içinde işlemiştir. Türk toplum tarihi ve toplum sorunlarına yönelik ortaya koyduğu fikirler geniş çevrelerin ilgisini çekmiştir. Tarihi, farklı açılardan değerlendiren Mardin'in çalışma konuları tarihsel olmakla birlikte günümüz toplum yapısını da kapsamaktadır. Mardin, Batı sosyolojisinin yanında Türk sosyolojisine, bu ülkenin özgünlüğüne, sosyal zenginliğine ilgi duymuş, yorumsamacı sosyolojinin düşün ilkelerini ülkemize aktarmıştır. Ziya Gökalp'in de üzerinde durduğu ve Mardin'in sosyoloji anlayışının temelini oluşturan Osmanlı ve Türk toplumsal yapımızdaki Osmanlı İmparatorluğu- Cumhuriyet Dönemi, aydın-avam, din-ideoloji, merkez-çevre, simge-sembol, büyük kültür-küçük kültür, geleneksel milliyetçilik-modernist milliyetçilik, lehçe-söylem gibi ikili ayrımlara dikkat çekmiştir. Bu çalışmada, tarihsel olarak Osmanlı İmparatorluğu, Tanzimat ve Aydınlar, İslamcılık, Laiklik, Türk Modernleşmesi, Cumhuriyet dönemi, Kemalizm, sivil toplum, din-ideoloji, Bediüzzaman Said Nursi, İslamcılık ve cemaatleşme, Batı ve Türk siyasal düşüncesi ve eğitim konusunda Mardin'in fikirleri değerlendirilmiştir. Güncel toplumsal konular bağlamında ise toplumsal yapı, toplumsal değişme, kitle toplumu, ulus devlet, iletişim, modernleşme, din-ideoloji, mahalle baskısı gibi kavram ve kuramların izi sürülmüştür. Ayrıca, Mardin'in sosyoloji anlayışındaki değişmeler, ailesi, eğitimi, etkilendiği bilim insanları ve Mardin hakkında sosyolojik açıdan değerlendirmeler yapan sosyologların görüşlerine yer verilmiştir. Sonunda ise Mardin'in görüşleri eleştirel değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Anahtar Kelimeler: Sosyoloji, Tarih, Türk Sosyolojisi, Din, Modernleşme, Hermeneutik, İnterdisiplinerlik, Şerif Mardin.