Ortaokul öğretmenlerinin örgütsel politika algılarıyla örgütsel bağlılıkları ve örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişkinin analizi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İnönü Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: OSMAN TAYYAR ÇELİK
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): MEHMET ÜSTÜNER
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmada, ortaokul öğretmenlerinin örgütsel politika algılarıyla, örgütsel bağlılıkları ve örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişkilerin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın evrenini, 2016-2017 eğitim-öğretim yılında Malatya ili merkez ilçelerinde (Battalgazi ve Yeşilyurt) görev yapan 2.972 ortaokul öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini ise tabakalı örnekleme, küme örnekleme ve kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemi birlikte kullanılarak belirlenen 856 öğretmen oluşturmaktadır. Tabakalar belirlenirken okulların büyüklüğü ve cinsiyet değişkenleri göz önüne alınmış olup, her tabaka evren içerisindeki oranına göre örneklemde temsil edilmiştir. Bu çalışma, araştırmanın denencelerine göre farklı araştırma türleri bir arada kullanılarak modellenmiştir. Araştırmada nedensel karşılaştırmalı, korelâsyonel ve tarama araştırma türleri bir arada kullanılmıştır. Korelasyonel araştırma türü kapsamında, araştırmacı tarafından değişkenler arasındaki ilişkiye yönelik bir model önerilmiş ve bu model YEM analizi ile test edilmiştir. Araştırma verileri kişisel bilgi formu, "Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Ölçeği", "Örgütsel Bağlılık Ölçeği" ve araştırmacı tarafından Türkçe'ye uyarlanan "Örgütsel Politika Algısı Ölçeği" ile toplanmıştır. Araştırmada kullanılan ölçeklerin geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılarak ölçekler standardize edilmiştir. Verilerin analizinde ise açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi, betimsel istatistikler, YEM analizi, pearson korelâsyon analizi, bağımsız örneklemler için t testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Araştırma sonucunda; ortaokul öğretmenlerinin örgütsel politikaya ilişkin algı düzeylerinin orta düzeyin altında (=2,51), örgütsel bağlılık düzeylerinin orta düzeyde katılıyorum ile katılıyorum arasında (=3,41), örgütsel vatandaşlık davranışları düzeylerinin katılıyorum düzeyinde (=3,82) olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır. Ayrıca ortaokul öğretmenlerinin örgütsel politika algıları düzeyinde; cinsiyete göre anlamlı bir fark olduğu, ortalamalar incelendiğinde kadın öğretmenlerin (=2,63) erkeklere (=2,40) göre okul ortamını daha politik olarak algıladıkları, hizmet sürelerine göre örgütsel politika algıları düzeyinde anlamlı bir fark olmadığı, öğrenim düzeylerine göre anlamlı bir fark olduğu, lisansüstü (=2,95) öğrenime sahip öğretmenlerin algı ortalamalarının lisans (=2,46) düzeyinde öğrenime sahip öğretmenlerin algı ortalamalarından daha yüksek olduğu, çalıştıkları okulun büyüklüğüne göre öğretmenlerin örgütsel politika algıları düzeyinde anlamlı bir fark olduğu, okulun büyüklüğü arttıkça öğretmenlerin algı ortalamalarının da arttığı sonuçlarına ulaşılmıştır. Araştırma sonucunda ortaokul öğretmenlerinin örgütsel bağlılık düzeylerinde; cinsiyete göre anlamlı bir fark olmadığı, hizmet sürelerine göre anlamlı bir fark olduğu, 21 yıl ve üzeri kıdeme sahip öğretmenlerin (=3,57) 1-5 yıl arası kıdeme sahip öğretmenlere (=3,26) göre örgütsel bağlılık düzeylerinin daha yüksek olduğu, öğrenim düzeylerine göre anlamlı bir fark olduğu, lisans öğrenim düzeyine sahip öğretmenlerin algı ortalamalarının (=3,46) lisansüstü öğrenim düzeyine sahip öğretmenlerin örgütsel bağlılığa ilişkin algı ortalamalarından (=3,00) daha yüksek olduğu, okul büyüklüğü değişkenine göre öğretmen algılarında anlamlı bir fark olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma sonucunda ortaokul öğretmenlerinin örgütsel vatandaşlık davranışı düzeylerinde; cinsiyete göre anlamlı bir fark olduğu erkek öğretmenlerin (=3,90) ÖVD ortalamalarının kadın öğretmenlere (=3,73) göre daha yüksek düzeyde olduğu, hizmet sürelerine göre öğretmenlerin ÖVD düzeylerinde anlamlı bir fark olduğu, 6-10 yıl arası hizmet süresine sahip öğretmenlerin (=3,99) ÖVD ortalamalarının 1-5 yıl arası hizmet süresine sahip öğretmenlerin (=3,26) ÖVD ortalamalarından daha yüksek olduğu, öğrenim düzeylerine göre öğretmenlerin ÖVD düzeylerinde anlamlı bir fark olduğu, lisans düzeyinde öğrenime sahip öğretmenlerin ÖVD ortalamalarının (=3,68) lisansüstü öğrenim düzeyine sahip öğretmenlerin ÖVD ortalamalarından (=3,58) daha yüksek olduğu, okul büyüklüğüne göre öğretmenlerin ÖVD düzeylerinde anlamlı bir fark olmadığı sonuçlarına ulaşılmıştır. Yapılan YEM analizi sonucunda, ortaokul öğretmenlerinin örgütsel politika algılarının örgütsel bağlılıklarını ve örgütsel vatandaşlık davranışlarını negatif yönde anlamlı bir şekilde yordadığı, ortaokul öğretmenlerinin örgütsel bağlılıklarının örgütsel vatandaşlık davranışlarını pozitif yönde anlamlı bir şekilde yordadığı ve örgütsel bağlılığın örgütsel politika algısı ile örgütsel vatandaşlık davranışı arasında kısmi aracılık rolüne sahip olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır. Ayrıca ortaokul öğretmenlerinin örgütsel politika algısı ile örgütsel bağlılıklarının örgütsel vatandaşlık davranışlarındaki varyansın yaklaşık %59'unu açıkladığı tespit edilmiştir. Bu sonuçlar kapsamında ortaokul öğretmenlerinin örgütsel politika algılarının yüksek olması, örgütsel bağlılıklarını ve örgütsel vatandaşlık davranışlarını olumsuz yönde etkilediği, okul müdürlerinin öğretmenlerin örgütsel politika algısını azaltmak için önlemlere ve tarafsız uygulamalara yer vermesi gerektiği, okul içi süreçleri gözden geçirmesi gerektiği söylenebilir.