Dısney pedagojisinin dönüşümü: Animasyon sinemasında din, ahlak ve kültür temsillerinin değişimi üzerine bir inceleme

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İnönü Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, FELSEFE VE DİN BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ŞEYMA SEZGİN

Danışman: Cemil Oruç

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırma, toplum yapısındaki değişime paralel olarak Disney animasyonlarında yer alan dini, ahlaki ve kültürel değerlerin zaman içindeki dönüşümünü inceleyerek Disney'in değer eğitimi yöntemlerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Yöntem olarak nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi kullanılmış; belirlenen ölçütler doğrultusunda gerçekleştirilen içerik analizine ve film analizlerine yer verilmiştir. Bu çalışmada, ölçüt örnekleme yöntemiyle belirlenen on dört birimden oluşan bir örneklem kullanılmıştır. Bu filmlerden 10 tanesi analiz edilmiş; dini, ahlaki ve kültürel değer temsilleri ortaya çıkarılmıştır. Sözü edilen dini, ahlaki ve kültürel değerlerin Klasik, Rönesans, Revizyon ve Yenilenme olmak üzere dört döneme göre farklılık içerdiği gözlenmiştir. Buna bağlı olarak dönemler arasındaki değer temsil dönüşümleri sistematik bir biçimde ortaya konmuştur. Disney'in değer eğitimini açık, alegorik, sembolik, metaforik ve sinemasal olmak üzere beş farklı biçimde yapılandırdığı tespit edilmiştir. Ardından ölçüt örneklem içerisinden amaçlı örnemleme yöntemiyle dört film daha belirlenmiştir. Bu beş anlatı biçiminin filmlerde nasıl yapılandırıldığı ve sunulduğu somutlaştırılmıştır. Araştırma sonucunda, Disney'in dini değer temsillerinde, yaygın söylemin aksine, Hristiyan teolojik anlayışa sıkı bir şekilde bağlı kaldığı tespit edilmiştir. Dönemlere göre de Protestanlık mezhebine daha yakın çizgiyi takip ederek filmlerde Eski Ahit anlatılarını derinleştirdiği gözlenmiştir. Ahlaki değer temsillerinde tüm dönemlerde evrensel ahlaki ilkelerin öncelendiği; bu temsillerin büyük ölçüde hümanist değerlerden beslendiği saptanmıştır. Kültürel temsillerde dönemler ilerledikçe birtakım iyileştirmeler gerçekleştirilse de, hâlen sorunlu temsillerden arındırılmadığı ve egemen kültür normlarının sürdürüldüğü tespit edilmiştir. Öte yandan, Disney'de son dönemde çevresel sorunlara yönelik anlatıların belirgin biçimde arttığı gözlenmiştir. Disney'in animasyon filmler aracılığıyla yalnızca eğlence sunmakla kalmayıp, dini, ahlaki ve kültürel içerikler taşıyan özgün anlatı yapısıyla informal değer eğitimi gerçekleştirdiği sonucuna ulaşılmıştır.