Problem Davranışlara Yönelik Müdahale Araştırmalarının İncelenmesi: Journal of Applied Behavior Analysis Örneği
XIII. INTERNATIONAL EURASIAN EDUCATIONAL RESEARCH CONGRESS, Mersin, Türkiye, 13 - 16 Mayıs 2026, ss.483-491, (Tam Metin Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
- Basıldığı Şehir: Mersin
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.483-491
- İnönü Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Problem davranışlar, bireylerin öğrenme süreçlerini, günlük yaşamlarını ve sosyal iletişim ve etkileşimlerini olumsuz etkileyebilen davranışlar olarak değerlendirilmektedir. Bu çalışmada, Journal of Applied Behavior Analysis dergisinin 2025 ve 2026 yıllarında yayımlanan sayılarındaki, problem davranışlara yönelik deneysel müdahale araştırmalarının sistematik bir şekilde incelenmesi hedeflenmiştir. Çalışmada ilk olarak JABA’da ilgili yıllarda yayımlanan altı sayıdaki toplam 87 araştırma değerlendirilmiş, belirlenen dâhil etme ölçütlerini karşılayan 12 araştırma inceleme sürecine alınmıştır. Araştırmalar; katılımcı özellikleri, uygulamacılar, müdahale ortamları, hedef davranışlar, müdahale yöntemleri, temel bulgular, genelleme, kalıcılık ve sosyal geçerlik açısından incelenmiş, verilerin analizinde ise betimsel analiz tercih edilmiştir. Elde edilen bulgular, araştırmaların genellikle otistik çocuklarla yürütüldüğünü ve müdahalelerin çoğunlukla araştırmacılar ve uzmanlar tarafından uygulandığını ortaya koymuştur. Araştırmalarda birçok farklı problem davranışa yönelik çeşitli davranışsal müdahalelerin kullanıldığı ve müdahalelerin genellikle problem davranışların azaltılmasında ve hedef becerilerin edinilmesinde olumlu sonuçlar ortaya koyduğu belirlenmiştir. Bununla birlikte, bazı araştırmalarda genelleme ve kalıcılık verilerinin sınırlı olduğu, 12 araştırmanın sadece beşinde sosyal geçerlik verisinin toplandığı ve raporlandığı görülmüştür. Sonuç olarak, problem davranışlara yönelik güncel müdahalelerin büyük oranda olumlu sonuçlar ortaya çıkardığı fakat ileriki araştırmalarda farklı katılımcı gruplarına ve doğal uygulamacılara daha çok yer verilmesinin, genelleme, kalıcılık ve sosyal geçerliğin daha sistematik bir şekilde toplanmasının alan yazındaki mevcut kanıtların genişletilmesine önemli katkılar sağlayacağı düşünülmektedir.