Akademik Veri Yönetim Sistemi
3. Uluslararası İç Hastalıkları Hemşireliği Kongresi, İzmir, Türkiye, 19 - 21 Kasım 2025, ss.185-186, (Özet Bildiri)
Hemodiyaliz Hastalarında Topikal Zeytinyağı Uygulamasının Kaşıntı Üzerindeki Etkisi: Randomize Kontrollü Ön Test-Son Test Çalışması
Giriş ve Amaç: Kaşıntı deride tırmalama, ovalama hissi uyandıran, hem fiziksel hem de duygusal açıdan rahatsız edici subjektif bir deneyimdir, hemodiyaliz hastalarında sık karşılaşılan semptomlardan biridir ve hastaların yaşam kalitesini olumsuz yönde etkileyebilmektedir. Hemşirelik hizmetlerinde semptom yönetimi önemli bir yer tutmaktadır, hemşirelerin, kaşıntıyı azaltmak ve kaşıntıya bağlı oluşabilecek sekonder sorunları önlemek amacıyla kanıta dayalı uygulamalar geliştirmesi gerekmektedir. Kaşıntı patofizyolojisi karmaşık ve tam olarak çözülememiştir; farmakolojik tedaviler çoğu zaman yetersiz kalmakta veya yan etkilere neden olabilmektedir. Bu nedenle nonfarmakolojik ve geleneksel yaklaşımlar son yıllarda önemli bir alternatif olarak değerlendirilmektedir. Zeytinyağının antiinflamatuar özelliği, proinflamatuar mediatör üretimini baskılaması, güçlü antioksidan yapısıyla serbest radikalleri nötralize ederek sinirsel uyarımı azaltması ve nemlendirici-bariyer güçlendirici etkisiyle cilt kuruluğunu gidermesi yoluyla, kaşıntının multifaktöriyel patofizyolojisine olumlu katkı sağlayabileceği düşünülmektedir. Bu bağlamda, çalışma hemodiyaliz hastalarında topikal uygulanan zeytinyağının kaşıntı üzerine etkisini incelemek amacıyla yapıldı.
Gereç ve Yöntemler: Randomize kontrollü deneysel tasarımda yapılan çalışmanın evreni bir üniversite hastanesindeki hemodiyaliz hastalarıdır, örneklemi güç analizi sonucunda 62 hastadan (32 müdahale, 30 kontrol) oluşmaktadır. Araştırmanın Hipotezleri: ‘‘H₀: Hemodiyaliz hastalarında topikal uygulanan zeytinyağının kaşıntı üzerine etkisi yoktur. H₁: Hemodiyaliz hastalarında topikal uygulanan zeytinyağının kaşıntı üzerine etkisi vardır.’’ şeklindedir. Veriler 27.01.2025-09.02.2025 tarihleri arasında kişisel bilgi formu, 5-D Kaşıntı Ölçeği, Görsel Analog Skala (VAS) kullanılarak toplandı. Ön test verileri; iki gruba 5-D Kaşıntı Ölçeği kullanılarak ilk görüşmede toplandı. Müdahale grubunda her uygulama öncesi ve sonrasında VAS skorları alınırken, kontrol grubunda uygulama yapılmadan sadece VAS skorları alındı. Son test verileri; iki hafta sonunda iki gruba 5-D Kaşıntı Ölçeği kullanılarak toplandı. Bulgular: Müdahale grubunun son testteki, 5-D Kaşıntı Ölçeği toplam puanları (p < 0,001), kaşıntı şiddeti, gidişatı, dağılımı (p < 0,001) ve kısıtlama (p=0,001) alt boyut puanları, hem kontrol grubunun son test puanlarına hem de kendi ön test puanlarına kıyasla istatistiksel olarak anlamlı derecede düşük bulundu. VAS tekrarlı ölçümlerinde kaşıntı şiddetinde, zaman içinde müdahale grubunda birinci günden itibaren anlamlı bir azalma eğilimi gözlenirken, kontrol grubunda artış eğilimi belirlendi (F=35,613, p < 0,001). H1 hipotezi doğrulandı.
Sonuç: Topikal zeytinyağı uygulamasının kaşıntı şiddetini, dağılımını, günlük yaşam üzerindeki kısıtlamalarını azalttığı, kaşıntı gidişatını iyileştirdiği ve kaşıntı şiddetini zamana bağlı olarak anlamlı ve sürekli bir şekilde azalttığı bulundu. Kaşıntının hemşirelik yönetiminde etkili, kolay ulaşılabilir non-farmakolojik bir yöntem olarak zeytinyağı kullanılabilir.Anahtar Kelimeler: Hemodiyaliz, Hemşirelik, Kaşıntı, Zeytinyağı