Yeşilyurt Fayı Boyunca Göreli Tektonik Aktivitenin Morfometrik Analizlerle Değerlendirilmesi

Creative Commons License

SALMAN S., BULUCU Y., Aydın İ. F., ELHİSSO A., GÖKTAŞ Y., AĞGÜN F., ...Daha Fazla

Firat University journal of experimental and computational engineering (Online), cilt.5, sa.2, ss.398-417, 2026 (TRDizin)

Özet

Yeşilyurt Fayı (YF), Doğu Türkiye’de yer alan, yaklaşık 70 km uzunluğunda, KD–GB doğrultulu ve sol yanal doğrultu atımlı bir fay olup, Malatya ili için bölgesel sismik tehlikenin değerlendirilmesinde önemli bir yapısal unsuru temsil etmektedir. Bu çalışma, YF boyunca ve ilişkili drenaj havzalarında tektonik aktivitenin mekânsal değişkenliğini nicel olarak değerlendirmek amacıyla çok sayıda morfometrik indisi bir araya getirmektedir. Morfometrik analizler; dağ önü sinüozitesi (Smf), vadi tabanı genişliği–vadi yüksekliği oranı (Vf), hipsometrik eğri (HC) ve hipsometrik integral (HI), asimetri faktörü (AF) ve akarsu uzunluk–eğim indeksi (SL) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bu indeksler, göreli tektonik aktiviteyi, yükselimi, havza eğimini ve topografik evrimi değerlendirmek amacıyla dört fay segmenti (S1–S4) boyunca dağılan drenaj havzalarına uygulanmıştır. Ayrıca, ampirik fay uzunluğu–moment büyüklüğü ilişkileri kullanılarak tekil segmentlerin ve tüm fay zonunun sismik potansiyeli tahmin edilmiştir. Elde edilen sonuçlar, S1, S2 ve S3 segmentlerinin orta ile görece yüksek düzeyde tektonik aktivite ile karakterize edildiğini; bunun orta düzey Smf ve Vf değerleri, yüksek SL indeksleri ve 0.05– 0.5 mm/yıl arasında değişen yükselim hızları ile yansıtıldığını göstermektedir. Buna karşılık, S4 segmenti, 0.05 mm/yıl’ın altındaki yükselim hızları ile görece daha düşük tektonik aktivite sergilemekte olup, bu durumun artmış aşınım süreçleri ve yaygın alüvyal yelpaze gelişimi tarafından kontrol edildiği düşünülmektedir. Hipsometrik analizler, havza evriminde genç, olgun ve yaşlı jeomorfolojik evreler arasında belirgin mekânsal değişkenlik ortaya koyarken, AF sonuçları drenaj havzalarının yaklaşık %80’inin asimetrik geometri sergilediğini ve aktif tektonik eğimi işaret ettiğini göstermektedir. Hesaplanan göreli tektonik aktivite (Iat) indeksleri de S1, S2 ve S3 segmentlerinin yüksek tektonik aktiviteye sahip olduğunu, S4 segmentinin ise orta düzeyde aktivite gösterdiğini doğrulamaktadır. 6 Ekim 2024 tarihinde meydana gelen Mw 6,0 büyüklüğündeki deprem, YF’nin güncel tektonik aktivitesini doğrulamaktadır. Morfometrik sonuçlar ve tüm fayın kırılması durumunda yaklaşık Mw ~7,2 büyüklüğünde bir deprem potansiyeline işaret eden ampirik tahminler birlikte değerlendirildiğinde, YF bölge için önemli bir sismik tehlike oluşturmaktadır.
The Yeşilyurt Fault (YF) is an approximately 70 km long, NE–SW-trending, left-lateral strike-slip fault located in eastern Türkiye and constitutes a major structural element for assessing regional seismic hazard in Malatya Province. This study integrates multiple morphometric indices to quantitatively evaluate the spatial variability of tectonic activity along the YF and its associated drainage basins. Morphometric analyses were performed using mountain-front sinuosity (Smf), valley floor width–valley height ratio (Vf), hypsometric curves (HC) and hypsometric integrals (HI), asymmetry factor (AF), and stream length–gradient index (SL). These indices were applied to drainage basins distributed along four fault segments (S1–S4) to assess relative tectonic activity, uplift, basin tilting, and landscape evolution. Additionally, empirical fault length–magnitude relationships were used to estimate the seismic potential of individual segments and the entire fault zone. The results indicate that the S1, S2, and S3 segments are characterized by moderate to relatively high tectonic activity, reflected by moderate Smf and Vf values, elevated SL indices, and uplift rates ranging from 0.05 to 0.5 mm/yr. In contrast, the S4 segment exhibits comparatively lower tectonic activity, with uplift rates below 0.05 mm/yr, likely influenced by enhanced erosional processes and extensive alluvial fan development. Hypsometric analyses reveal pronounced spatial variability in basin evolution, ranging from youthful to mature and old geomorphic stages, while AF results indicate that approximately 80% of the drainage basins display asymmetric geometries, suggesting active tectonic tilting. The calculated relative tectonic activity (Iat) indices further confirm that the S1, S2, and S3 segments exhibit high tectonic activity, whereas the S4 segment is characterized by moderate activity. The occurrence of the Mw 6.0 earthquake on 6 October 2024 confirms the present-day activity of the YF, and when integrated with morphometric results and empirical estimates indicating a potential Mw ~7.2 earthquake in the case of full-fault rupture, the YF represents a significant seismic hazard for the region.