TANZİMAT DÖNEMİNDE OSMANLI TAŞRASINDA SARRAFLAR: BEYLİKÇİOĞLU AGOP VE MÜŞTERİLERİ ARASINDAKİ FİNANSAL İLİŞKİ, HUKUKİ ÇATIŞMA VE RİSKİN MAHİYETİ (1845-1860)


Başarır Ö.

ANADOLU 16TH INTERNATIONAL CONFERENCE ON SOCIAL SCIENCES, Van, Türkiye, 20 - 24 Aralık 2024, ss.847-871, (Tam Metin Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Van
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.847-871
  • İnönü Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Tanzimat döneminde Osmanlı taşrasındaki mali ve idari ilişkiler, merkezi yönetimin reform

girişimleri ve yerel aktörlerin dinamikleriyle şekillenmiştir. Bu dönemde mali koşulların

sunduğu yatırım fırsatları, taşrada faaliyet gösteren sarraflar ve yerel güç odakları aracılığıyla

ekonomik hayatın merkezinde yer almıştır. Merkezi idare, bu ilişkiler ağını düzenlemeye

yönelik bir rol üstlenirken, taşradaki farklı güç ve nüfuz odakları, devletin yatırım alanlarından

en yüksek faydayı sağlamayı hedefleyen bir rekabet ortamında bulunmuştur. Bu rekabet,

aktörler için hem yeni fırsatlar hem de ciddi riskler barındırmıştır. Bu çalışma, Osmanlı

taşrasında sarrafların yatırım ağlarını nasıl inşa ettiklerini, karşılaştıkları zorlukları, risk

yönetim stratejilerini ve devletin bu süreçteki rolünü analiz etmeyi amaçlamaktadır.

Araştırmanın odağında, başkentte yerleşik bir sarraf olan ve taşradaki iltizam yatırımlarına

sermaye sağlayan Beylikçioğlu Agop’un faaliyetleri bulunmaktadır. Beylikçioğlu, taşradaki

finansal ilişkilerini genellikle gönderdiği temsilciler veya kardeşleri aracılığıyla kurmuş ve

yürütmüştür. Bu bağlamda, onun borç veya kredi ilişkisi geliştirdiği taşradaki müşterileri,

çalışmanın temel aktörleri olarak ele alınmaktadır.

Araştırma, sarraflar ile müşterileri arasında kurulan borç ve kredi ilişkilerinin hukuki, sosyal ve

ekonomik boyutlarını incelemektedir. Sarraflar, ekonomik faaliyetlerini güçlü yasal ve mali

temellere dayandırmalarına rağmen, borç tahsilatı sırasında manipülatif yöntemlere başvuran

veya borçlarını ödemekten kaçınan müşterilerle karşılaşmıştır. Bu durum, mali ilişkilerin

karmaşıklığını artırmış ve sarraflar ile taşradaki yerel unsurlar arasında zaman zaman işbirliğini,

zaman zaman ise çatışmayı tetiklemiştir. Çalışma, bu bağlamda sarrafların taşradaki ekonomik

faaliyetlerini genişletirken karşılaştıkları zorlukları, yerel güçlerle kurdukları işbirliklerini ve

ortaya çıkan anlaşmazlık noktalarını detaylı bir şekilde analiz etmektedir. Bu bağlamda çalışma,

Osmanlı taşrasındaki mali ve idari ilişkilerin anlaşılmasına katkı sağlamayı hedeflemektedir.

During the Tanzimat period, financial and administrative relations in the Ottoman provinces

were shaped by the central government's reform initiatives and the dynamics of local actors.

Investment opportunities presented by the financial conditions of this era occupied a central

place in economic life through moneychangers operating in the provinces and local power

centers. While the central administration undertook a role aimed at regulating this network of

relationships, various centers of power and influence in the provinces found themselves in a

competitive environment aiming to derive the highest benefit from the state's investment areas.

This competition offered both new opportunities and serious risks for the actors involved. This

study aims to analyze how moneychangers in the Ottoman provinces built their investment

networks, the challenges they faced, their risk management strategies, and the role of the state

in this process. The research focuses on the activities of Beylikçioğlu Agop, a moneychanger

based in the capital who provided capital for tax-farming investments in the provinces.

Beylikçioğlu generally established and conducted his financial relationships in the provinces

through representatives he sent or via his brothers. In this context, his clients in the provinces,

with whom he developed debt or credit relationships, are considered the main actors of the

study.

The research examines the legal, social, and economic dimensions of the debt and credit

relationships established between moneychangers and their clients. Despite basing their

economic activities on strong legal and financial foundations, moneychangers encountered

clients who resorted to manipulative methods during debt collection or avoided paying their

debts. This situation increased the complexity of financial relationships and occasionally

triggered cooperation or conflict between moneychangers and local elements in the provinces.

The study analyzes in detail the challenges moneychangers faced while expanding their

economic activities in the provinces, the collaborations they established with local powers, and

the emerging points of disagreement. In doing so, the study aims to contribute to a better

understanding of financial and administrative relations in the Ottoman provinces.