SEYYİD AHMET ARVASİ'DE İNSANIN TEKAMÜL FİKRİ


Creative Commons License

Erdem H. S.

Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi/ Fırat University Journal of Social Science, cilt.21, ss.47-69, 2011 (Hakemli Üniversite Dergisi)

  • Cilt numarası: 21 Konu: 2
  • Basım Tarihi: 2011
  • Dergi Adı: Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi/ Fırat University Journal of Social Science
  • Sayfa Sayıları: ss.47-69

Özet

ÖZET

Seyyid Ahmed Arvasi, Cumhuriyet dönemi Türk toplumunun yetistirdiği dikkate değer bir

düsünce adamıdır. Fikirlerinin sekillenmesinde aile ortamında aldığı klasik Đslam kültürü ve Batı

kültürünün sentezi etkin olmustur. Modern eğitim kurumlarında bir eğitim uzmanı olarak

çalısırken kendine özgü fikri sentezi onu kısa zamanda ünlendirmistir. O, Batı’nın aydınlanmacı

düsünceye dayalı çözümlerini hareket noktası yapmıs ama bununla sınırlı kalmamıstır. Özellikle

Maurice Blondel ve Türkiye’deki temsilcisi sayılabilecek Nurettin Topçu’nun hareket felsefesini,

insanın yetkinliğini temellendirmede kullanmıstır. Canlının mahiyetini açıklamada dayandığı

madde-ruh çizgisi ve mavera düsüncesini, hareket ve özgürlük kavramıyla açıklamıstır. Hareket ve

özgürlük kavramları insanın madde ve ruh gibi iki boyutunu açıklamada daha anlasılabilir bir

çözümleme sunmaktadır. Arvasi, modern bilimin ortaya koyduğu monist yaklasımın açmazlarına

karsı bu ikili kavramsal çözümleme biçimini basarıyla uygulayan biri olarak görünmektedir. O,

modern çağın bilimi putlastıran yaklasımına karsı, aynı yöntem ve teknikleri kullanarak basarılı bir

iman savunusu ortaya koymaktadır.

Arvasi, varlığın sınırlarını ortaya koyabilmek için üçlü kavramlar kullanarak fikirlerini insa

eder. Madde, hayat, ruh kavramlarının her birini ayrıca alt kavramlar vasıtasıyla açıklama

yöntemini kullanır. Buna göre, akıl ve zekâ, hayatı açıklamada ve insan gerçekliğini

anlamlandırmada önemli kavramlar olarak görülür. Akıl, zeka yetisi insanın vahiy gerçekliğiyle

muhatap olmasını ve vahiy bilgisini temellendirmesini sağlayan araçlar olarak da görülür. Bunun

yanında madde temelini açıklayan, determinizm, otomatizm, içgüdü, mekan, zaman, ayniyet,

benzerlik, cemiyet kavramları, onun çözümlemelerinde epistemolojik zemini olustururlar. O, bu

kavramlar üzerine, suur, sanatkârlık, gaye, hürriyet, ferdilik, yaratma kavramlarını insa eder.

Arvasi, fikirlerini, insanın özgürlüğü ve sonsuzluğunun imkânını ortaya koymayla taçlandırır.

1 Bu çalısma, 13. Ekim 2011’de, Ağrı Valiliği ve Đbrahim Çeçen Üniversitesi Sponsorluğunda

düzenlenen “III. Uluslararası Ağrı Dağı ve Nuh’un Gemisi Sempozyumu”nda bildiri olarak

sunulmustur.

2 Doç. Dr., Đnönü Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü. E-mail:

hserdem46@yahoo.com / huseyin.erdem@inonu.edu.tr

F.Ü.Sosyal Bilimler Dergisi 2011-21/2

48

Türk toplumunun fikri gelisiminin haritasını ortaya çıkarmada, Arvasi örneği bize önemli bir

model sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Madde, hayat, ruh, materyalizm, determinizm, vitalizm, spiritüalizm,

varlık, varolus, hayvan adam, trajik insan, ideal insan, kamil insan, insan ve insan ötesi.