Ölüm, Tıbbileşme ve Dijital Yas: “Yas ve Ölüm Bilgeliği” Platformu Üzerine Eleştirel Bir Söylem Analizi

Ayaz H.

Mukaddime, cilt.17, sa.Özel Sayı 1, ss.136-162, 2026 (Hakemli Dergi)

  • Yayın Türü: Makale / Tam Makale
  • Cilt numarası: 17 Sayı: Özel Sayı 1
  • Basım Tarihi: 2026
  • Doi Numarası: 10.19059/mukaddime.1930594
  • Dergi Adı: Mukaddime
  • Derginin Tarandığı İndeksler: Sociology Source Ultimate (EBSCO), Central & Eastern European Academic Source (CEEAS), Index Islamicus, MLA - Modern Language Association Database, Directory of Open Access Journals, Social Sciences Abstracts, MLA International Bibliography
  • Sayfa Sayıları: ss.136-162
  • İnönü Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

tartışılmıştır. Özellikle modernleşme süreciyle birlikte ölümün gündelik yaşamdan çekilerek

hastane ve sağlık kurumları gibi profesyonel alanlara devredildiği, böylece ölüm deneyiminin

tıbbileştiği ve kurumsallaştığı ileri sürülmüştür. Bununla birlikte son dönem ölüm sosyolojisi

çalışmaları, modern toplumların ölümü bütünüyle bastırmadığını, medya, popüler kültür ve

dijital iletişim teknolojileri aracılığıyla onu yeni biçimlerde yeniden görünür kıldığını

göstermektedir. Bu makale, modern toplumda ölümün geçirdiği dönüşümü tıbbileşme, dijital

görünürleşme ve söylemsel yeniden anlamlandırma eksenlerinde incelemeyi amaçlamaktadır.

Çalışma, nitel araştırma yaklaşımı benimsenerek Norman Fairclough’un üç boyutlu eleştirel

söylem analizi çerçevesinde yürütülmüştür. Bu kapsamda Temmuz 2025-Mart 2026 tarihleri

arasında yayımlanan ve modern toplumda ölüm olgusunu farklı yönleriyle ele alan on bir içerik;

metin, söylemsel pratik ve toplumsal pratik boyutlarında analiz edilmiştir. Analiz sonucunda

ölümün yalnızca tıbbileştirilen ve kamusal alandan uzaklaştırılan bir olgu olmadığı, aynı

zamanda dijital platformlar, medya söylemleri ve kültürel anlatılar aracılığıyla yeniden dolaşıma

sokularak farklı anlam katmanları kazandığı belirlenmiştir. Çalışma, modern toplumda ölümün

bastırılan bir gerçeklikten ziyade kurumsal düzenlemeler, kültürel anlatılar ve dijital iletişim

ortamları içinde sürekli yeniden üretilen çok katmanlı bir toplumsal deneyim olduğunu ortaya

koymaktadır. Bu çerçevede modern toplumun ölümle kurduğu ilişkinin görünmezleşme ile

yeniden görünürleşmenin eş zamanlı olarak işlediği paradoksal bir yapı sergilediği ileri

sürülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Ölüm Sosyolojisi, Tıbbileşme, Dijital Yas, Eleştirel Söylem Analizi,

Sekülerleşme