TOPLUMSAL HAFIZA VE MEKÂN İLİŞKİSİNDE 1939 VE 1992 ERZİNCAN DEPREMLERİ
Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, sa.75, ss.98-119, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: Sayı: 75
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.30794/pausbed.1732611
- Dergi Adı: Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.98-119
- İnönü Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Toplumsal hafıza ve mekân birbiriyle ilişkili iki önemli kavramdır. Mekân genel olarak etkileşimlerin yaşandığı boşluk olarak tanımlanmaktadır. Toplumsal hafıza ise grubun üzerinde etkili olan bellek ve bilgi toplamıdır. Mekân ve mekânda yaşanılan her türlü olay toplumsal hafızayı şekillendirmede etkilidir. Bu araştırmada toplumsal hafızanın temel referans noktaları olarak seçilen mekân, anıtlar, şiir, ağıt ve destan gibi yazılı gelenek üzerinden depremin kent hafızasını nasıl şekillendirdiğinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Araştırmada depremin onu yaşayanlar üzerindeki etkisi ve hafıza oluşumundaki işlevine odaklanılmıştır. Erzincan ilinde gerçekleştirilen araştırmada, kentte yer alan anıt, mahalle, bina gibi somut unsurlar ile destan, ağıt gibi yazılı unsurlar depremi hatırlatıcı öğeler olarak ele alınmıştır. Nitel araştırmanın kullanıldığı bu araştırmada 13 Mart 1992 Erzincan depremini yaşayan 30 kadın ve 30 erkek katılımcı ile “yapılandırılmış görüşme” gerçekleştirilmiştir. Sahadan elde edilen bilgilerin desteklenmesi amacıyla yaşanılan depreme yönelik ağıtlar, destanlar “doküman incelemesi” ile analiz edilmiştir. Depremin kent ile bütünleştiği, depreme dair endişenin hep olduğu ancak kenti terk etmeyi düşünmedikleri, önlem alınmakla birlikte kader inancının etkin olduğu, depreme dair bir hafızanın varlığı elde edilen verilerde görülmüştür. Ayrıca depremin kentin yerleşiminden ve inşa sürecinde etkili olduğu görülmüştür.
Collective memory and space are two important concepts. Space is generally defined as the space where interactions take place. Collective memory is the sum of memory and knowledge that has an effect on the group. The place and all kinds of events experienced in the place are effective in shaping the collective memory. This research aims to determine how earthquakes shape urban memory through written traditions such as places, monuments, poems, laments, and epics, which are selected as the basic reference points of collective memory. The study focused on the effects of the earthquake on those who experienced it and its function in the formation of memory. In the study conducted in Erzincan province, concrete elements such as monuments, neighborhoods, and buildings in the city and written elements such as epics and laments were considered as elements that reminded of the earthquake. In this study, where qualitative research was used, “structured interviews” were conducted with 30 female and 30 male participants who experienced the March 13, 1992 Erzincan earthquake. In order to support the information obtained from the field, laments and epics about the earthquake were analyzed with “document review”. It was seen in the obtained data that the earthquake was integrated with the city; there was always anxiety about the earthquake, but they did not think of leaving the city; the belief in fate was effective despite the precautions being taken; and there was a memory about the earthquake. It was also seen that the earthquake was effective in the settlement of the city and the construction process.