OSMANLI HANEDAN KADINLARININ GELİR YÖNETİMİ: HİBETULLAH SULTAN ÖRNEĞİ (1789-1841)


Başarır Ö.

AVRASYA 11th INTERNATIONAL CONFERENCE ON SOCIAL SCIENCES August 1 - 5, 2024- Tashkent, Toskent, Özbekistan, 1 Ağustos - 05 Eylül 2024, ss.299-318, (Tam Metin Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Toskent
  • Basıldığı Ülke: Özbekistan
  • Sayfa Sayıları: ss.299-318
  • İnönü Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Osmanlı İmparatorluğu'nda hanedan mensubu kadınlar, özellikle valide sultanlar,

padişahın kadınları ve kızları ile diğer harem-i hümâyûn sakinleri, belirli gelir kaynaklarına

sahiptiler. Hanedan seçkini kadınlar arasında özellikle valide sultanlar, padişahların kadınları

ve kızları, hem harem hiyerarşisinde daha üst statüde yer almaları hem de hanedanının

görünürlüğüne ve meşruiyetine katkı sağlayacak hayır işlerinin sürdürülmesi için farklı mali

nitelikli gelirlere sahiptiler. Özellikle XVIII. yüzyılda merkezi hazineye yönelik mali politikalar

sayesinde bu kadınlar, devletin yüksek getirili ihalelerine yatırım yapma ve çiftlikler, kiralık ev

ve dükkanlardan sağlanan gelirlerle bunu daha da genişletme imkanına sahip olmuşlardı.

Coğrafi olarak ve çeşitlilik açısından dağınıklık arzeden bu gelirlerin işletimi ve sahip olunan

yaşam standardının sürdürülmesi için yapılacak giderlerin takibi ise bu işleyişin en önemli

kısmını oluşturmaktaydı. Hanedan kadınları, bizzat tüm süreci takip etmekle beraber

kethüdaları, sarrafları, vekilharçları ve çukadarları ilgili mali mekanizmanın esas

yürütücüleriydiler. I. Abdülhamid'in (1774-1789) kızı Hibetullah Sultan (1789-1841), hem

ilgili dönemin doğasına uygun olarak çağdaşı diğer figürlerle benzer özellikler göstermesi hem

de hanedan mensuplarının gelirlerine yönelik yeni düzenlemelerin yaşanacağı Tanzimat

döneminin hazırlayıcı unsurlarına denk gelen yaşamıyla, hanedan kadınlarının gelirlerinin

yönetiminin nasıl yapıldığına dair iyi bir örnektir. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri

Başkanlığı Osmanlı Arşivi’nde bulunan 1235 (1819/20) tarihli TS.MA.e. 146/13; 1242

(1826/27) tarihli TS.MA.d. 822; 1250 (1834/35) tarihli TS.MA.e. 146/15 nolu defterler,

Hibetullah Sultan'ın gelir kaynakları ve giderleri ile bunların yönetimi hakkında detaylı bilgiler

sunmaktadır. Bu çalışma, aynı zamanda Osmanlı dönemi kadınlarının ekonomik statülerini ve

toplumsal yapıdaki seçkinlik tanımını daha iyi anlamaya katkı sunmaktadır.

Women of the Ottoman Dynasty in the Empire, especially Valide Sultans, the Sultan's

consorts and daughters, as well as other residents of the imperial harem, had specific sources

of income. Among the elite women of the dynasty, particularly the Valide Sultans, the Sultan's

consorts, and daughters, held higher status in the harem hierarchy and possessed various

financial revenues to maintain charitable works that contributed to the dynasty's visibility and

legitimacy. Especially in the 18th century, these women had the opportunity to invest in the

state's high-yield auctions and expand this through income from farms, rental houses, and

shops, thanks to financial policies directed towards the central treasury. The management of

these geographically and financially diverse incomes and tracking expenses to maintain the

standard of living were the most crucial aspects of this operation. While the royal women

personally oversaw the entire process, their stewards, moneychangers, treasurers, and

chamberlains were the main executors of the financial mechanisms. Hibetullah Sultan (1789-

1841), the daughter of Sultan Abdulhamid I (1774-1789), serves as a good example of how the

income of royal women was managed, both due to her similarities with her contemporaries in

the relevant period and her life coinciding with the preparatory elements of the Tanzimat period,

which brought new regulations to the dynasty members' incomes. The registers numbered

TS.MA.e. 146/13 from 1235 (1819/20), TS.MA.d. 822 from 1242 (1826/27), and TS.MA.e.

146/15 from 1250 (1834/35) in the Ottoman Archives of the Presidency of the State Archives

Directorate provide detailed information about Hibetullah Sultan's income sources and

expenses, as well as their management. This study also contributes to a better understanding of

the economic status of women in the Ottoman period and the definition of elitism within the

social structure.