Felsefenin Eğitimde Kuramsal Temel Rolü
Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, vol.24, no.2, pp.1297-1316, 2026 (TRDizin)
- Publication Type: Article / Article
- Volume: 24 Issue: 2
- Publication Date: 2026
- Doi Number: 10.37217/tebd.1807650
- Journal Name: Türk Eğitim Bilimleri Dergisi
- Journal Indexes: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Page Numbers: pp.1297-1316
- Inonu University Affiliated: Yes
Abstract
Eğitim, bireyin düşünsel, ahlaki, toplumsal ve kültürel gelişimini destekleyen çok boyutlu bir süreçtir ve bu sürecin niteliği, dayandığı felsefi temellerle doğrudan ilişkilidir. Felsefe; eğitimin amaçlarını, bilgi anlayışını, değer yönelimlerini, öğretmen rolünü ve öğrenci konumunu anlamlandıran kuramsal bir zemin sunar. Bu çalışma, felsefenin eğitimdeki kuramsal temel rolünü klasik felsefi yaklaşımlar, çağdaş eğitim düşüncesi ve Türkiye’deki güncel eğitim politikaları bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, nitel doküman analizi deseninde yürütülmüş; veriler tematik çözümleme yoluyla analiz edilmiştir. Çalışmada idealizm, realizm, pragmatizm ve varoluşçuluk; eğitimde amaç, bilgi anlayışı, öğrenci/özne konumu, öğretmen rolü ve değer boyutu açısından değerlendirilmiştir. Ayrıca Dewey’in deneyim temelli eğitim anlayışı, Freire’nin eleştirel pedagojisi ve Biesta’nın değer temelli eğitim yaklaşımı çağdaş eğitim tartışmaları bağlamında ele alınmıştır. Türkiye bağlamında ise Millî Eğitim Bakanlığı 2023 Yılı İdare Faaliyet Raporu ile Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metni incelenmiştir. Bulgular, eğitim felsefesinin yalnızca tarihsel veya kuramsal bir arka plan olmadığını; eğitim politikalarının amacı, öğretim programlarının yönü, öğretmen rolleri, öğrenci tasavvuru ve değer eğitimi üzerinde belirleyici bir çerçeve sunduğunu göstermektedir. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin “yetkin ve erdemli insan”, bütüncül eğitim, beceri, değer ve öğretmen yansıtması vurgularıyla felsefi açıdan değer temelli ve beceri odaklı bir yönelim sunduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak felsefe, eğitimin amaç, değer, bilgi ve insan tasavvurunu belirleyen temel düşünsel zemin olarak değerlendirilmelidir.