Bir Müttefik Olarak Türkiye: Amerikan Merkezi İstihbarat Teşkilatı (CIA) Raporuna Göre Türkiye- Amerika Birleşik Devletleri İlişkileri


Creative Commons License

Kubat M. C.

Avrasya Beşeri Bilim Araştırmaları Dergisi, cilt.5, sa.2, ss.60-75, 2025 (Hakemli Dergi)

Özet

Türkiye Cumhuriyeti Devleti, 18 Şubat 1952 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kabul edilen Kuzey Atlantik Antlaşması ile Amerika Birleşik Devletleri’nin NATO’daki müttefiki olmuştur. Amerikan Merkezi İstihbarat Teşkilatı (CIA) tarafından 21 Şubat 1956’da hazırlanan “Müttefik Olarak Türkiye” başlıklı raporda ise Türkiye’nin askerî, diplomatik, ekonomik ve siyasal durumu ele alınmıştır. Gizliliği kaldırılan CIA raporu temelinde hazırlanan bu makalede, Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin CIA tarafından nasıl görüldüğü, güçlü ve zayıf yönlerinin neler olduğu incelenecektir. Raporun genel olarak Türkiye’yi ideal bir müttefik olarak resmettiği ve bu değerlendirmelerin, Amerika Birleşik Devletleri’nin erken Soğuk Savaş döneminde Türkiye’yi bölgesinde kilit bir ortak olarak görmesine katkıda bulunduğu ileri sürülecektir. CIA tarafından Türkiye’nin iç siyasetine ilişkin yapılan değerlendirmelerde, literatürde sıklıkla göz ardı edilen Demokrat Parti’nin tarım politikalarının geniş toplumsal etkilerine odaklanıldığı ifade edilecektir. Ayrıca, CIA’in Başbakan Adnan Menderes’in liderlik tarzında algıladığı değişim sonucunda, Menderes’in demokratik yollarla siyaset dışı kalabileceğini öngördüğü de ortaya konacaktır.