‘Benlik’ fikrinden hareketle Tanrı hakkında bir takım fikirler ileri süren Hallac-ı Mansur’un düşüncesinin merkezini oluşturan ‘Enel Hak’ ifadesi, onun Tanrıya ve benlik konusuna dair düşüncelerini ortaya koyar. Oldukça tartışmalı bir ifade olan ‘Enel Hak’ sözü nasıl bir durumda ve hangi yöntemle söylenmiş- tir? Hallac’ın bu söyleme dayanarak ortaya koyduğu bir anlayış vardır ki, o da varlık da dahil her şeyin Tanrı tarafından öncelenmesidir. Bunun anlaşılması için insanın akıllı ve düşünen bir varlık olması tek başına yeterli değildir. Söz konusu bilincin gerçekleşmesi için aklın yanında en az akıl kadar gerekli olan aşk duy- gusunun da yaşanması gerekir. Bunları gerçekleştiren birey için artık varlık her şeyin sebebi olan ‹Bir’e ulaşmaktan başka bir şey olmayacaktır. Dolayısıyla bu konuma ulaşan birey kendi benliği de dahil her şeyi Tanrısal ‘Benlik’ noktasında eriterek gerçekliğe ulaşmış olacaktır. Çünkü Hallac’a göre şeylerin gerçekliğine ancak bu şekilde ulaşılabilir.
The central idea of al-Hallaj ‘Enel Hak’ statement, reveals his thoughts on the subjects of God and ‘Sense of Self’ which he suggests set of ideas about God from the idea of it. How and with which method did he tell ‘I am the GOD’ which is also quite debatable? There is an understanding on the basis of this discourse Hallac reveals that, including of all things prioritized by GOD. Humankind’s İntelligence and thoughtfulness is not alone enough to understand this. To rea- lization of this consciousness, beside the mind sense of love is required too. For the individual who performs them, Existence will become nothing but trying to reach the One who creates everthing. Therefore, person who reaches this position melting everything including its own identity into “divine Sense of self” and will reach the reality. Because according to hallac it is the only way to reach the reality of things.
