Türkiye'de resim alanında üstün yetenekli bireylerin tanılanma süreci ve bir tanılama aracı önerisi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi, Güzel Sanatlar Eğitimi, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Alev Kuru Çakmakoğlu
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Bu çalışmada Türkiye’de resim alanında üstün yetenekli bireylerin tanılanma sürecinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amacın yanında Millî Eğitim Bakanlığı’nın resim alanında üstün yetenekli bireylerin belirlenmesinde yürüttüğü politikalar için etkili olabilecek yerinde tanılama yöntemi ile sürece dayalı bir sistemle oluşturulan tanılama aracının önerilmesi de çalışmanın bir diğer amacıdır. Geliştirilen bu tanılama aracının, resim alanında üstün yetenekli öğrencileri belirlemedeki etkililiği araştırma kapsamında irdelenmiştir. Yapılan araştırmanın yöntemi nitel araştırma desenlerinden durum çalışmasıdır. Araştırmaya, Malatya ilindeki maksimum çeşitlilik örnekleme yöntemi ile farklı sosyo-ekonomik düzeylere sahip üç yerleşim birimindeki okullardan toplam 125 öğrenci dâhil edilmiştir. Çalışma grubunda yüksek sosyo-ekonomik düzeydeki okuldan 50, orta düzeydeki okuldan 30, düşük düzeydeki okuldan ise 45 öğrenci yer almaktadır. Araştırmaya dâhil olan öğrencilere, Görsel Sanatlar Dersi kapsamında 5 hafta boyunca uygulama yaptırılmıştır. Uygulama sonrasında araştırma kapsamında resim alanında üstün yetenekli olarak belirlenen öğrencilerin sınıflarında farklı puan aralıklarına sahip 10’ar öğrenciye RAVEN Zekâ Testi uygulanmıştır. Uygulama sürecinde uzman görüşü alınarak hazırlanan 5 hikâye kullanılmıştır. Ayrıca bu hikâyelere dayalı olarak öğrencilerin yaptığı ürünleri değerlendirmek için uzman görüşü alınarak oluşturulan “Resim Alanında Üstün Yeteneği Olan Öğrencileri Belirleme Aracı” kullanılmıştır. Bunun yanında uygulama yapılan sınıflardaki sınıf öğretmenleri ve uygulamaya katılmayan gönüllü sınıf öğretmenleri ile yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığı ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Analiz sürecinde betimsel ve içerik analizinden yararlanılmıştır. Araştırmada geliştirilen tanılama aracı ile üç öğrenci resim alanında üstün yetenekli olarak belirlenmiştir. Bu öğrencilerin sınıf öğretmenleri ile yapılan yarı yapılandırılmış görüşme formunda iki tanesinin BİLSEM tanılama sürecinin ilk aşaması olan Grup Tarama Uygulaması’nda, bir tanesinin de ikinci aşama olan Bireysel Değerlendirme Uygulaması’nda elendiği ortaya çıkmıştır. Ayrıca hali hazırda resim alanında BİLSEM’e kayıtlı toplam üç öğrencinin, araştırma kapsamında geliştirilen tanılama aracında üstün yetenekli olmadığı belirlenmiştir. Bu doğrultuda resim alanında BİLSEM tanılama sisteminin etkiliği araştırma içerisinde tartışılmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığı ile BİLSEM tanılama sisteminde %20’lik kota sınırlaması, yetenek alanları için öğrenci önerme sürecinde sınıf öğretmenlerinin rolü, öğrenci önerme aşamasında öğretmenlere yönelik velilerin tutumu, tanılama sistemindeki ortam, öğrenci psikolojisi, yetenek alanları için Grup Tarama Uygulaması’nın gerekliliği, BİLSEM tanılama sürecine dâhil olacak öğrenciler üzerinde veli tutumu ve araştırma kapsamında yapılan uygulamanın etkililiği 58 sınıf öğretmeninin görüşüne sunulmuştur. Ayrıca uygulamanın yapıldığı sınıfların sınıf öğretmenleriyle de yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığı öğrencilere ait bilgilere ve uygulamanın etkililiğine yönelik görüşmeler yapılmıştır. Araştırmada BİLSEM tanılama sisteminde yerinde tanılama metodu kullanarak, yetenek izlenmesinin sürece dayalı olması, daha uygun uygulama ortamları ve yetenek alanlarına yönelik değerlendirme yöntemlerinin geliştirilmesinin daha sağlıklı olabileceği öne sürülmüştür. Araştırmada yapılan görüşmelerde BİLSEM tanılama sisteminde her okuldan %20 öğrenci önermenin yetersiz olabileceği, BİLSEM’e öğrenci önerme aşamasında alan uzmanlarının devreye girmesinin öğrenci tespitini kolaylaştırabileceği, öğrencinin kendi sınıfında uygulamaya girmesinin sınav psikolojisine maruziyetinin ve veli baskısının ortadan kalkabileceği, süreç içerisinde yetenek izlenmesi yapılmasının yetenek alanları için daha uygun olabileceği, resim alanı için saf yeteneğin üstünlüğü aranmasının daha sağlıklı olabileceği sonuçlarına varılmıştır.