Anne-babaların kullandıkları ödül-ceza yöntemlerinin çocuklarının akademik başarıları üzerindeki etkisi: Akademik erteleme ve ders çalışma süresinin aracılık rolü

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İnönü Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri, Türkiye

Tez Danışmanı: Abdullah Atli

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Desteklendiği Program: Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı (ÖYP)

Özet:

Bu araştırmanın temel amacı, anne-babaların kullandıkları ödüllendirme ve cezalandırma yöntemleri ile çocuklarının akademik ertelemeleri, ders çalışma süreleri ve akademik başarıları arasındaki ilişkilerin incelenmesidir. Araştırma değişkenleri arasındaki ilişkiler yapısal eşitlik modellemelerinden, yol analizi kullanılarak test edilmiştir. Araştırma evrenini 2018-2019 eğitim-öğretim yılında, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı Malatya İlindeki devlet ortaokullarında öğrenim gören, 8. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemi ise evrenden tabakalı örnekleme yöntemi ile seçilen 397'si kız (%48.17), 427'si erkek (%51.83), toplam 824 ergenden oluşmaktadır. Araştırmada veri toplama araçları olarak; Anne-Baba Ödüllendirme ve Cezalandırma Yöntemleri Envanteri (Çocuk Formu), Akademik Erteleme Ölçeği ve Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. Araştırmada önerilen hipotetik model test edilmeden önce kullanılacak ölçeklerin doğrulayıcı faktör analizi yapılmış, ardından gözlenen değişkenlerin yapısal modelde kullanılabilecek yeterlikte olup olmadığı incelenmiştir. Bu nedenle Anne-Baba Ödüllendirme ve Cezalandırma Yöntemleri Envanteri (Çocuk Formu) ile Akademik Erteleme Ölçeğine ilişkin yapılar, ölçme modeli ile test edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda ölçme modelinin kabul edilebilir uyum değerlerine sahip olduğu görülmüştür. Sonrasında ise hipotetik model test edilmiştir. Analiz sonucunda hipotetik modelde bir modifikasyon yapılarak modelin iyi uyum gösterdiği bulunmuştur. Hipotetik modele ilişkin uyum iyiliği değerleri mükemmel model-veri uyum değerlerini göstermektedir χ2= 17.592, sd= 6 ve χ2/sd= 2.932, IFI= .99, TLI (NNFI)= .95, CFI= .99, SRMR= .014, RMSEA= .048 ve PClose= .490 olarak hesaplanmıştır. Önerilen model, analiz sonucunda uyum indeks değerleri ile doğrulandıktan sonra; hipotezler, yol katsayıları (β) ve t değerleri aracılığıyla test edilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre; anne-babaların kullandıkları ödüllerden sözel duygusal ödül ile izin verme ödülünün çocukların ders çalışma süresini pozitif yönde doğrudan etkilediği, çocukların akademik ertelemelerini ise negatif yönde doğrudan etkilediği bulunmuştur. Anne-babaların kullandıkları etkinlik temelli ödüller ile yasaklama cezaları, çocuklarının ders çalışma sürelerini negatif yönde doğrudan etkilemektedir. Anne-babaların kullandıkları etkinlik temelli ödüller ile fiziksel ceza, çocuklarının akademik ertelemelerini pozitif yönde doğrudan etkilemektedir. Anne-babaların kullandıkları sözel-duygusal ceza, çocuklarının ders çalışma sürelerini pozitif yönde doğrudan etkilemektedir. Anne-babaların kullandıkları somut ödül, çocuklarının akademik başarılarını negatif yönde doğrudan etkilemektedir. Çocukların akademik ertelemeleri ders çalışma sürelerini ve akademik başarılarını negatif yönde doğrudan etkilemektedir. Çocukların ders çalışma süresi ise akademik başarılarını pozitif yönde doğrudan etkilemektedir. Anne-babaların kullandıkları sözel-duygusal ve izin verme ödülleri, akademik erteleme ve ders çalışma süresinin aracılığıyla çocuklarının akademik başarılarını dolaylı olarak pozitif yönde; etkinlik temelli ödül ve fiziksel ceza ise akademik erteleme ve ders çalışma süresinin aracılığıyla çocuklarının akademik başarılarını dolaylı olarak negatif yönde etkilemektedir. Ayrıca araştırma kapsamında değişkenler arası dolaylı ve toplam etkiler incelenmiştir. Anne-babaların; çocuklarının süreç içerisindeki çabalarını da göz önünde tutarak, kendi kişisel memnuniyetlerini samimi bir biçimde ortaya koyan sarılma, takdir etme gibi davranışları göstermesi, "aferin, bravo" biçimindeki sözel-duygusal ödülleri kullanması çocuklarının akademik başarılarını pozitif yönde etkilediği için önerilmektedir.