Kentsel Yayılım Bölgelerindeki Kırsal Alanlar İçin Kavramsal Peyzaj Planlama Modeli Önerisinin Geliştirilmesi; Antalya Kenti Örneği
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Peyzaj Mimarlığı Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Meryem Atik
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: YÖK 100/2000 Programı
Özet:
Kentsel yayılma, kentsel
alanların çevredeki kırsal veya gelişmemiş arazilere doğru kontrolsüz ve plansız
bir şekilde genişlemesi olup, kent çevresindeki kırsal alanlar genellikle nüfus
artışı, artan konut talebi ve ulaşım ağları ile genişleyen kentlerin baskısı
altında hızlı değişime uğramaktadır. Tarımsal üretim, gıda güvenliği,
geleneksel yaşam, doğa koruma başta olmak üzere çoklu fonksiyona sahip kırsal
yayılım alanların yönetiminde doğru planlama araçlarına ihtiyaç duyulmaktadır.
Bu tez çalışmasında Antalya kenti
merkez ilçe sınırlarında yer alan kentsel yayılım alanlarındaki kırsal
bölgelerin doğal, fiziksel ve sosyal/ekonomik/kültürel özellikleriyle birlikte değerlendirilip,
kalkınma hedefleri ışığında kent ve kırın bir arada ele alındığı geçiş
alanlarında bütüncül ve kavramsal bir Peyzaj Planlama Modeli önerisinin
getirilmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda Antalya Aksu, Döşemealtı, Kepez,
Konyaaltı, Muratpaşa ve Serik merkez ilçeleri 1984- 2003-2022 yılları arasında
ve 3 dönemde arazi kullanım (AK)/arazi örtüsü (AÖ) değişimleri ortaya koyulmuş,
AK/AÖ değişiminde etkili olduğu belirlenen değişkenler yardımıyla AK/AÖ kullanımlarında
gerçekleşecek 2041 yılı projeksiyonu ve kentleşmenin gelecekteki olası
sonuçları tahmin edilmiş, bu projeksiyon üzerinden kentsel yayılım alanları
içerisinde kalacak ve potansiyel değişim riski altında bulunan kırsal
nitelikteki alanlar tespit edilmiş, kentsel yayılım içinde kalan kırsal
nitelikteki Çakırlar, Çamlıbel, Gökçam ve Zümrüt mahalleleri için stratejiler
geliştirilmiş ve kavramsal bir Peyzaj Planlama Modeli önerisi getirilmiştir.
Çalışma sonuçları Antalya kenti
özelinde alınan kararların kırsal nitelikli mahallelerde özellikle tarımsal
alan ve doğal alanların kaybına sebep olduğunu ve biyofiziksel eşiklerin geri planda
kaldığını göstermektedir. Bu bağlamda karmaşık olan kentsel yayılma kavramının
nedenleri ve sonuçlarının üzerinden çok yönlü bir bakış açısıyla kentsel-kırsal
dokunun mekandaki değişimi ve dağılımını gösteren birçok gösterge sunarak
kentsel yayılmanın izlenmesi sağlanmıştır. Çalışma kapsamında önerilen
Kavramsal Peyzaj Planlama Modeli’nin kent, yayılım bölgeleri ve kırsal bölgeyi birlikte
ele alması ile elde edilen sonuçların planlama kararları verilirken önlem
alınmasını sağlaması beklenmektedir.