Sürdürülebilir su ve atık su yönetimi için en uygun stratejimodelinin ve performans değerlendirme sisteminingeliştirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İnönü Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SELAMİ KILIÇ
Danışman: Mahmut Fırat
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sürdürülebilir kentsel su ve atık su döngüsü, etkin içme suyu şebeke yönetimi, su kaynaklarının verimli kullanılması, çevre ve insan sağlığının korunması ve kullanılmış suların yeniden kullanılması açısından kritik öneme sahiptir. Bu nedenle bu döngüyü oluşturan faaliyetler sistematik ve planlı bir şekilde yapılmalıdır. Ancak kentsel su döngüsü süreçlerinin yönetilmesi birçok durumda zaman alıcı ve maliyetlidir. Bundan dolayı kentsel su döngüsü süreçlerinin daha iyi anlaşılması ve iyileştirme süreçlerinin planlanması için öncelikle kurumun mevcut durumun kapsamlı bir şekilde analiz edilmesi gerekmektedir. Mevcut durum analizinde kentsel su yönetimi, atıksu toplama ve uzaklaştırma ve atıksu arıtma uygulamalarını kapsayan tüm değişkenler göz önüne alınmalıdır. Mevcut durum analizi süreçlerin etkin yönetiminde kilit rol oynadığı için idarede mevcutta uygulanan yöntemlerin verimlilikleri ve ölçülen verilerin kalitesi sorgulanmalıdır. Ancak mvcu durum analizi ve değerlendirmeleri için ölçülebilir ölçütlere dayanan bir analiz yapısının kullanılması oldukça önemlidir. Bu çalışmada, idarelerde su ve atık su bileşenlerinin mevcut durumu, veri kalitesi ve mevcut uygulama düzeylerinin analizini sağlayan özgün bir değerlendirme ve süreç yönetim modeli geliştirilmiştir. Geliştirilen model, Mevcut Durum Analiz Ve Yönetim Sistemi (MDA), veri matrisi (VERİ), performans analiz ve değerlendirme sistemi (PADS), hedef tanımlama sistemi (HEDEF) ve yöntem matrisi (YÖNTEM) olmak üzere 5 matristen oluşmaktadır. Bu modelin temelini MDA sistemi oluşturmaktadır. MDAsistemi, su ve atık su yönetimi uygulamalarını kapsayan 11 ana başlık altında toplam 231 bileşenden oluşmaktadır. Geliştirilen modelde MDA ile doğrudan ilişkili VERİ matrisi tanımlanmıştır. Bu matris yine 11 ana başlıkta toplam 231 değişkenden oluşmaktadır. Diğer taraftan VERİ matrisindeki veriler ile bağlantılı olan PAAS sistemi 11 ana başlık altında toplam 231 performans göstergesi içermektedir. Ayrıca, MDA ve PADS matrislerindeki bileşenlerin iyileştirilmesi için YÖNTEM matrisi tanımlanmıştır. Bu yöntem matrisi su ve atıksu yönetimi uygulamalarını kapsayacak şekilde 11 ana başlıkta toplam 231 bileşen (yöntem) içermektedir.Kentsel su döngüsü süreçlerinin ve bileşenlerinin yönetilmesinde kullanılan verilerin kalitesinin sorgulanması ve yöntemlerin mevcut uygulama seviyesinin analiz edilmesi için özgün bir puanlandırma sistemi geliştirilmiştir. Bu puanlandırma sisteminde her bir bileşen 0 ile 5 arasında idarenin mevcut durumuna göre kademeli olarak puanlandırılmaktadır Geliştirilen model pilot 3 idarede uygulanarak gerçek saha verilerine göre test edilmiştir. İdarelerde mevcut durum değerlendirme sisteminin iyileştirilmesi için yapay zeki optimizasyon algoritması kullanılarak özgün bir model geliştirilmiştir. Bu model kullanılarak her bir idarenin mevcut durumuna göre 231 bileşen için en uygun potansiyel iyileşme düzeyleri optimize edilmiştir. Geliştirilen bu model pilot 3 idare için uygulanmış ve test edilmiştir. Bu çalışmadan elde edilen sonuçların kentsel su, atıksu toplama ve uzaklaştırma ve atıksu arıtma yönetimi kapsamında uygulayıcı ve karar vericiler için referans oluşturacağı düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Kentsel su döngüsü, kentsel su yönetimi, atıksu toplama, atıksu arıtma, mevcut durum analizi, optimizasyon, stratejik yönetim modeli